İlk kez 1856'da Avustralya'nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçileri, günde sekiz saatlik iş günü için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamento Evi'ne kadar bir yürüyüş düzenlediler.
1 Mayıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktılar. Şikago'da yapılan gösterilere yarım milyon işçi katıldı. Luizvil'de (Kentaki) 6 binden fazla siyah ve beyaz işçi, birlikte yürüdü. O dönemde Luizvil'deki parklar, siyahlara kapalıydı. İşçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park'a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz işçilerin birlikte yaptığı gösteriler, gazeteler tarafından, 'Böylece ön yargı duvarı yıkılmış oldu' şeklinde yorumlanmıştı [1].
Bu gösteriler 1 Mayıs'ı izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayıs'ta kanlı Haymarket Olayı'na yol açtı.
Uygulanan yasal baskılarla bu gösterinin tekrarlanması engellendi. 14 Temmuz-21 Temmuz 1889'da toplanan İkinci Enternasyonal'deFransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada "Birlik, mücadele ve dayanışma günü " olarak kutlanmasına karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yılında yapılabildi.
Zamanla 8 saatlik işgünü birçok ülkede resmen kabul edildi. 1 Mayıs böylece işçilerin birlik ve dayanışmasını yansıtan bir bayram niteliğini kazandı. Günümüzde sosyalist ülkelerde (Çin Halk Cumhuriyeti, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Vietnam, Laos, Küba, Venezuela, Nepal, Bolivya) ve daha birçok ülkede tatil günü olan 1 Mayıs'ı işçiler büyük kitle gösterileriyle kutlar; bazı ülkelerde 1 Mayıs siyasal bir eylem biçimini de alır.
Öncelikle dilimizde işçi ve emek kavramlarını açıklamak isterim. TDK’ya göre işçi; başkasının yararına bedenini, kafa gücünü veya el becerisini kullanarak ücretle çalışan kimse, olarak tanımlanır. TDK’ya göre emek; bir işin yapılması için harcanan beden ve kafa gücü olarak tanımlanmaktadır. İşçi olmadan üretim, isçi olmadan yaşamak düşünülemez. Emek ve ekmek aynı kavramlardır. Haklı hakkını savunmazsa, sadece yasamak için nefes alırsa, birileri aldığın nefese dahi göz diker. İşte bu yüzden Emek Ve Dayanışma günü işçilerin güçlü sesini ve haklarını dile getirebileceği özel bir gündür.
Dünyada 1 Mayıs İşçi Bayramı yani bir diğer adıyla Emek Ve Dayanışma Günü’nün temelleri , 1856 Avustralya’nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçilerinin, çalışma saatlerinin etkin bir mekanizmaya ait olmasına karşı yapılan protestolara dayanmaktadır.
Neden 1 Mayıs ?
Amerikalı işçilerin 8 saatlik iş gününü kabul ettirmek için mücadelesi 1881 yılında başladı ve yarım milyon işçiyi temsilen Örgütlü Meslek Ve Emek Birlikleri Konfederasyonu kuruldu. ABD’nin Chicago kentinde 8 saatlik iş günü için greve çıkan 1400 işçi işten atıldı ve işverenler işçilerin mücadele gücünü kırmak için sokak çeteleriyle anlaştı. Çetelerle grevciler arasında yaşanan taşkınlıklar sonucunda polisin işçilerin üzerine ateş açmasıyla 4 işçi yaşamını yitirdi. Yani bu demek oluyorki birileri işçilerin haklarını savunmasını istemedi. 1 Mayıs sonrası baskılar ve işten çıkarma gitgide arttı. Olaylara sebebiyet verdikleri gerekçesi ile 8 işçiye İdam istemiyle dava açıldı ve 4 işçi idam cezasına çarptırıldı.”Albert Persons, Adolph Fischer, George Engel,August Spies” ve bu davanın öncüleri olarak tarihe geçtiler.
ABD’de yaşanan olayların sonucu,1889 da Paris’te düzenlenen II.Entarnasyonel kongresi ile Amerikan işçileri desteklemek amacıyla dünya çapında gösteriler düzenlendi. Sendikacıların önerisi ile 1 Mayıs işçilerin bayramı olarak belirlendi.
Türkiye’de 1 Mayıs Ve Geçmişi
1 Mayıs İşçi Bayramı tarihi kaynaklara göre ilk olarak 1911’de Osmanlı Devletin’de kutlandı. I.Dünya Savaşı’nın ve Kurtuluş Savaşları’nın ardından yaşanan açlık ve kıtlık iş potansiyelini ve işçi verimini hali hazırda zaten minimuma indirmişti buna rağmen İşçi Bayramı 1921’de kutlandı ve Türkiye Sosyalist Fıkrasının çağrısı üzerine İstanbul işçileri mayısın birinci Pazar günü tatil yaptı.
1 Mayıs 1923’te ise ilk kez resmi olarak İşçi Bayramı kutlamaları yapıldı. Ancak 1924’te “kitlesel” 1925’te ise Takrir-i Sükun yasası ile 1935 yılına kadar yasaklandı.
1935 yılında çıkarılan kanun ile 1 Mayıs Bahar Bayramı olarak kabul edildi fakat büyük ölçekli kutlamalar 1977 yılına gelene kadar yapılmadı. 1977 yılında Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun tertip ettiği Taksim Meydanı’nda yapılan ve tarihimize “Kanlı 1 Mayıs” olarak gecen kutlamalar Taksim Meydanı’na özel bir anlam yükledi. İşçilerin üzerine açılan ateşle beraber çıkan arbedede 34 işçi yasama veda etti. Anlayacağınız o ki 19. yüzyılın Amerikasında oynanan kirli oyunlar bizim ülkemizde de gün yüzüne çıkıyor ve birileri bu kargaşadan yararlanıyordu.
12 Eylül 1980 darbesinden sonra 1981’de MGK 1 Mayıs İşçi Bayramını resmi tatiller arasından çıkardı. 2009 yılına kadar “yasak olamasına” rağmen yapılan kutlamalarda, 1996 yılında 3 işçi yasama veda etti. 32 yıl sonra 2009 yılında çıkarılan kanun ile 1 Mayıs yeniden resmi tatil olarak ilan edildi ve 2010 yılında uzun bir aradan sonra Taksim Meydanı’nda en geniş kapsamlı kutlamalar olaysız bir şekilde gerçekleştirildi. Artık herkesin dilinde nereden nereye diye cümleler duyar olmuştuk. İşçi, bayramını, emeğini, geçmişini anlayacağınız kendini bulmuş ve bunu sorunsuz bir bayram havasında en çok istediği Meydan’da kutlamıştı. 2013 yılına kadar Taksim Meydanı’nda yapılan yapılan gösterilere izin verilirken Taksim Meydanı Yayalaştırma Projesi gerekçesiyle izin verilmedi. 2014 ve 2015 yıllarında ise Yenikapı ve Zeytinburnu’nda bu kutlamalar gerçekleştirildi.
1 Mayıs 2016 tarihinde ise İstanbul’da kutlamalar Bakırköy Halk Pazarında gerçekleşecek. Umarım haklının hakkını savunduğu, emeğin ekmek olduğu şu günlerde İşçi Bayramı, işçinin emeği ve dayanışması ile gerçekleşir. Huzur dolu günlere ihtiyacımız var…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder